فیشــــــنگار

وبلاگ پژوهشکده ی غیرانتفاعی

چگونه علوم تجربی از دست ما رفت؟

چهارشنبه, ۱۲ دی ۱۳۹۷، ۱۱:۲۵ ق.ظ

|4-5 minutes|از جنبشهای فکری اخیر یکی مکتب تفکیک است که می خواهد برای دنیای جدید ایده تازه بدهد. مکتب تفکیک همان رویکرد اخباریگری است؛ تفکر اخباریگری و تفکیکی، از اساس اجازه تحول فکری نمی دهد. مرتب می گویند ما کاری به عقل نداریم و فلسفه قدیم را منکریم اما در عمل، مبنای تفکر این است که برای همه چیز باید در همین متون حدیثی گشت و راه حل یافت. من نقد فلسفه سنتی را از سوی آنها دوست دارم اما هیچ جایگزینی ندارند. مثل آخر صفوی، که فلسفه قدیم نقد شد و اخباریگری جایش را گرفت. فیض کاشانی کتاب درباره اسب می نوشت اما فقط تعدادی روایت بود!


مفهوم علم در میان ما، روز به روز عرفانی تر و دور از نگرش علمی ـ تجربی شد. به نظرم سیطره تفکر صدرایی نقش مهمی در تخریب معنای علم تجربی داشت و ما را در امتداد هزاران سال، در قانع شدن، به همان سرمایه های کهن عقل گرایانه یونانی در هر دو بُعد عقل بحثی و شهودی، پیش برد، و زمینه نوعی انقلاب فکری و علمی را آن هم درست وقتی اروپا متحول شد، از دست ما گرفت. ما دلخوش به وحدت عاقل و معقول و اتحاد با عقل فعال بودیم در حالی که دقیقا در مسیر انفعال حرکت می کردیم.


من صرف تکیه بر تفکر تجربی را ستایش نمی کنم، اما تا اینجا این حرف درست بود که قرآن نگرش واقع گرایانه ای به علم داشت که مسلمانها از آنها دور شدند. از همان ابتدای اسلام، برخلاف روش قرآنی که علم را در معنای عام به کار می برد، علما، علم را به معنای حدیث گرفتند. ده ها کتاب و رساله هست که نام کتاب العلم دارد، در بخاری و کافی هم هست اما همه آنها مقصودشان علم حدیث است. به تبع آن، علم اصلی، همان علم دینی شد و بقیه در حاشیه قرار گرفتند. هیچ کس علم را جز افرادی نادر مثل رازی و بیرونی، جدی نگرفت.


این که دنیای اسلام توانست بهره ای در علم داشته باشد، حرفی نیست اما باید بدانیم هیچ نوع انقلاب علمی [در هیچ زمانی میان مسلمانان] پدید نیامد، انقلابی مشابه آنچه در رنسانس و پس از آن قرن های هفدهم و هجدهم در بغداد پدید نیامد. ما همان علوم یونانی را توسط فارابی و ابن سینا، لباس جدید پوشاندیم. اتفاق خاصی نیفتاد. دانش های فرعی ما توسعه یافت. البته در زمینه حقوق و فقه، توسعه داشتیم اما آنها هم به دلایلی، متوقف شد.

 

ما انتظار داشتیم بعد از انقلاب، ادبیات علمی تری را داشته باشیم. متاسفانه نه فقط در علم کار جدی نکردیم، بلکه از لحاظ دینی هم نگرش های عاقلانه جای خود را به تمایلات  خرافه گرایانه واگذار کرد. شما عقب ماندگی علمی را هم به عنوان خرافات علمی در نظر بگیرید، چیزی که در رشد پدیده ای ساختگی و ناشی از تنفر نسبت به غرب، به نام طب سنتی قابل مشاهده است.


همه آنها که از طب سنتی ترویج می کنند، به طور مداوم به علم جدید حمله می کنند. بنده وقتی این دوره را با دوره صفوی مقایسه می کنم، فرق چندانی نمی بینم. چنان که دوره قاجاری هم تا اواسط راه و حتی بعد از آن همین طور است. ما در یک برهه کوتاه، با رشد افکار کسانی مانند مطهری، قدری برابر خرافات ایستادیم اما به سرعت از آن وضعیت دور شدیم. حقیقت آن است که ترویج خرافات، قدری هم گرو این است که کسانی که قدرت و پول دارند، می خواهند خود را مذهبی تر هم نشان دهند و از این راه، بهره برداری بیشتری بکنند. این کار معمولا در دل خرافات راحت تر انجام می شود. جنس آدمهای متدین پولدار، این است که اگر هوشیارش نکنیم، مدام به سمت ظاهر بینی غش می کند. به میزان دینداری باید عقلش را هم تقویت کرد. آدم هایی را داشتیم که اوائل انقلاب، نگاه های روشنفکری بهتری به دین داشتند، اما به تدریج، یا سکوت کردند یا خود به حمایت از این امور پرداختند. مدعیان امام زمانی بیش از حد هستند، و اگر مقاومت برخی از نهادها نبود، وضع ما از این هم که هست بدتر بود.


ما در این دوره، شاهد تکرار صفویه هستیم؛ مقصودم به خصوص روی این جهت است که در دوره اخیر صفوی، تلاش کردند همه علوم را از دل احادیث درآورند، مشابه این تلاش را در اسلامی کردن علوم در دوره جدید مشاهده می کنیم. گاهی آنها که فلسفی ترند می گویند ما در کل می خواهیم نگرش توحیدی را حاکم کنیم، اما به طور مشخص، عده ای دنبال آن هستند که از دل احادیث و متون دینی، همه علوم را استخراج کنند. برخی می گویند می خواهیم علوم انسانی و اجتماعی را استخراج کنیم، برخی پا را بالاتر گذاشته و همه علوم را می گویند. مشکل این است که فکر علمی، فکر کشف روابط علمی در جهان، فکری که بتواند مثل نیوتن یا انیشتین عمل کند، در عمق فکر ما نیست. با این وضع، ما حتی تشیع را از عقل هم دور می کنیم. |link|

نظرات (۲۰)

سلام:)
نوشتیش که من بخونم :)
پاسخ:
خوندیش ؟ سلام
۱۲ دی ۹۷ ، ۱۳:۰۴ مهدی صالح پور
چقدر حرف حساب؛ دمش گرم.
پاسخ:
نکته های خوبی داشت.
در باب اسلامی کردن علوم، نظر آقای جوادی که حتی علوم تجربی را هم در بر می‌گیرد نظر خوبی است! رک : منزلت عقل در هندسه معرفت دینی

اما به نظرم می یاد علت اینکه انقلاب علوم در اسلام نداشته‌ایم، و مانند رنسانس برای اسلام پیش نیامده چون نیازی نبوده! در مسیحیت علم ترد می‌شده ولذا رنسانس به وجود آمده است اما در اسلام برای علم اهمیت ویژه‌ای قائل بودند لذا اصلا زمینه انقلاب علمی پیش نمی‌آید.

اما اینکه در ابواب علم کتب حدیثی مثل کافی علم را فقط علم حدیث دانسته‌اند؛ به نظر اشتباه برداشته شده است؛ این چنین نیست؛ شاید به توان گفت که علوم تجربی امروزی را جزو علم نمی داند ولی اطلاق علم بر علم حدیث هم نشده است و این جای بررسی و تحقیق بیشتر دارد و صرف ادعا کافی نیست.

به نظرم باید بررسی شود که نسبت اسلام با علوم تجربی چگونه است؟ آیا اصلا آن را داخل در علم می‌داند؟ اگر می‌داند کدام علم تجربی؟ آیا این علمی که مدنظر شما است و به اصطلاح علم تجربی رایج در  دانشگاه؟ یا که برای ورود علوم تجربی در علم اسلامی حد و حدود قائل شده است؟ 

و اما در مورد تفکر صداریی؛ به نظر من که مشکل اصلی ما عدم سیطره و حاکمیت تفکر صدرایی است که مشکل آفرین شده است و اگر از همان ابتدا اخباریگری مانع نشده بود و تفکر صداریی محجور نمانده بود وضع بهتر از این‌ها بود؛ و اینکه حالا هم بعد از انقلاب عده‌ای با عنوان مکتب تفکیک که همان اخباری‌های قدیم با پوششی نو و حرف‌های قشنگ برای فریب دادن مانع برقرار شدن تفکر صدرایی می‌شود و از طرفی هم استقبال و رو آوردن به این تفکر ناب اگر نگوییم، نیست ؛ آنقدر نادر است که قابلیت توسعه و تسلط ندارد؛ در همین امروزه شما چند نفر حکیم و فیلسوف می‌توانید نام ببرید؟ که تازه بعد بگوییم چند نفرشان صدرایی هستند ؟ البته مسنحضر هستید که فیلسوف غیر از فلسفه‌دان و فلسفه‌خوان و فلسفه‌گو و استاد فلسفه است!


علی ایّ حال فیش بلند و طولانی؛ نظر بلند طولانی می‌خواهد!
پاسخ:
ایشون که مدعی هستند مکتب تفکیک و مکتب صدرا هر دو آبشخورشان اخباری گری است.

بله جای بررسی و تحقیق بیشتر دارد

تشکر که در بحث شرکت کردی :)
۱۲ دی ۹۷ ، ۱۳:۲۳ سراسر گنگ
رحیم پور ازغدی مخالف اینو میگه . یک سخنرانیش بود شبکه چهار ، که با سند و دلیل بیان میکرد خیلی از رشد های علمی دوره ی رنسانس سابقه در میان مسلمانان داشته . حتی قوانین سه گانه ی نیوتن ‌‌.


پاسخ:
خب باید ببینیم اون سوابق در میان اندیشمندان ارسطویی و صدرایی بوده یا از سوی اندیشمندان مخالف فلسفه در جهان اسلام.

این مطلب یه اشاره ریزی داشت که شبیه حرف شما بود.
لینک مقاله
۱۲ دی ۹۷ ، ۱۴:۲۱ امید شمس آذر
یه داستانی بود به نام گرداب سکندر که در بخشی از اون، ناخدا که راه رو گم کرده بود، میگه: هرچه باداباد، میریم به طرف غرب!.. اروپاییها این ریسک رو کردند که بر مبانی ولو ناقص خودشون اصرار کنن و به یه جایی برسن. ما قرنها بر روی اینکه کدوم مبنا کامله و کدوم کاملتره و کدوم اکمله و کدوم اکملتر! مقاله نوشتیم و بحث کردیم و کنفرانس گذاشتیم و شروع به اقدام عملی نکردیم. همین!
پاسخ:
نقد مهمیه به رویکرد این سالها درباب تحول در علوم
۱۲ دی ۹۷ ، ۱۵:۵۹ سوته دلان
سلام

در اعتباری بودن علوم که شکی نیست...
صحت و سقم تمام احادیث هم که مشخص نیست...
عقل بشری هم که اونقدری به کمال نرسیده تا بتونه استنباط کنه!
صرف شهود هم که نمیشه معارف رو کسب کرد...
پس تکلیف چیه؟!

+ آدرس لینک‌تون به گمونم اشتباهه

پاسخ:
سلام به شما

میتونم درباره علوم کاربردی اینو بگم که علم از سوال می خیزد :))

+++ متشکرم لینک اصلاح شد
نمیشه یه پی نوشت ساده و روون کوتاه برای بابای دو تا بچه بنویسی که وقت زیادی نداره ؟
پاسخ:
رنگی شده ها رو بخون| کفایت میکنه :)
۱۲ دی ۹۷ ، ۲۰:۰۷ .: مهتاب :.
اروپا هرگز مسائلی در سطح مسائل ما نداشته و احتمالا هم نخواهد داشت. این نکته رو نباید فراموش کنیم.

مسئله بعدی اینه که ما خودخواهی و خودمحوری اروپا رو تو تحریف تاریخ علم که باعث اعتماد به نفس می‌شه براشون نداشتیم و نخواهیم داشت.

راه‌حل؟ باید اول از همه برگردیم تاریخ علم بنویسیم. تاریخ واقعی علم. تا قبل این کار، هر بحثی بی‌فایده است. تا تکلیفمون با گذشته روشن نشه، انگار می‌خوایم از نردبونی بریم بالا که پله نداره و این ممکن نیست طبعا.

خرافه‌گرایی، تا حدودی نتیجه تحقیر شدن‌های مداومه. نشونه عطش عمیق جامعه به گذشته‌ای که بتونه محکم بهش تکیه کنه. نشونه نیاز درونیش به علمی که معنا و هویت داشته باشه. چیزی که علم غرب نداره.

+ با تشبیه به صفویه خیلی موافقم. قدمای اولیم البته. باید دید در ادامه به کجا می‌رسه.
+با این مطلب مصمم‌تر شدم به دنبال کردن هدف بزرگی که تو زندگیم دارم.
پاسخ:
سطح مسائل ما چیه مگه؟

تاریخ علم؟ ... هوم

+ هدف بزرگی زندگیتون روز به روز محقق تر باد.

۱۳ دی ۹۷ ، ۱۳:۲۹ .: مهتاب :.
خب، اروپا خودشو نژاد برتر می‌دونه و بقیه رو تحقیر می‌کنه، ما که دنبال «ان اکرمکم عندالله اتقاکم» هستیم، مسائل پیچیده‌تره برامون.
پاسخ:
یه کم هم درباره تاریخ علم صحبت کنید| البته اگه به هدف بزرگتون مربوط نمیشه لو ندید ایده تون رو :)
۱۳ دی ۹۷ ، ۱۵:۵۶ .: مهتاب :.
خلاصش کار کردن تو همین مقوله تاریخ علمه. برای طیف سنی کودک و نوجوان بیش‌تر.
پاسخ:
ف برای ک؟ :)
۱۵ دی ۹۷ ، ۱۲:۵۶ .: مهتاب :.
؟!
پاسخ:
موسسه فبک | لینک|
آره خوندمش
ولی خیلی کوتاه بود و نمیشه فهمید حرف حسابش چیه؟
ضمن اینکه اون اندازه که از متنش پیداست ربطی به عنوان شما نداره...
یعنی منظور مولف اصلا علوم انسانی نیست... بلکه منظورشون تمام علومی که مورد نیاز بشر هست است...
و مسئله ای هم که در متن برای من روشن شده اینه که ایشون پیش فرض هایی که لحاظ کردن هم جای بحث داره و درست و غلطش بهم آمیخته هست...

کاش وقت میکردم و کتابش رو میخوندم
پاسخ:
از چه روی میگی دغدغه تحول در علوم انسانی رو نداره؟


کتاب تاریخ سیاسی اسلام؟
یا سازمان ها و جریان های سیاسی معاصر؟
من یه جلد از اولی رو خوندم :) مفید بود برام. پست 153


نمی گم دغدغه تحول در علوم انسانی رو نداره
میگم این متنی که ازش منتشر کردی صرفا در مورد منبع علوم انسانی نیست در مورد کل علم حرف میزنه
مثلا میگه فیض در مورد اسب کتاب نوشت اما...
اما عنوان شما فقط در مورد علوم انسانی هست
پاسخ:
آره این نقد رو قبول دارم
دیگه ما دنبال تیتر مایل به بنفش میگردیم که به وبمون بیاد :)))
تیترت رو که با مشکی نوشتی!
کجاش مایل به بنفشه؟
:))))
پاسخ:
مرور گر خودت مشکیه :)
۱۵ دی ۹۷ ، ۱۶:۴۶ سوته دلان
پس حتما مشکل از طرف منه؛
چون بازم میگه همچین صفحه ای یافت نشد!

پاسخ:
نه انگار الان درست شد| ببخشید :)
۱۵ دی ۹۷ ، ۱۶:۵۹ سوته دلان
بله درست شد؛ تشکر :)
پاسخ:
خواهش میکنم با پیگیری های شما درست شد :)
۱۵ دی ۹۷ ، ۱۷:۵۶ .: مهتاب :.
یکی از حدسام بود:)
نه، فلسفه نه. تاریخ علم. 
پاسخ:
ترسیده بودم :)
۱۵ دی ۹۷ ، ۱۸:۱۹ .: مهتاب :.
از ؟! می‌ترسید؟ :)
پاسخ:
 اندکی :)
۲۱ دی ۹۷ ، ۰۹:۲۴ محمد قاضی
خیلی وقت بود وبلاگتون رو ندیده بودم. الان یه دوری زدم.

به نظرم یکی از مشکلات جدی شما، بحث های معرفت شناسیه.
حرف‌هاتون از لحاظ منطقی سسته.
---------
جدای از اینکه در این پست تاریخ رو تحریف کردید، در برخی پست‌ها، از بیان تاریخ فرار کردید.
---------
حاضرم در بحث علم دینی با شما مناظره کنم. 

البته در زمین بی طرف! نه تو اینجا.
پاسخ:
سلام خوبید ؟
آیا شما در جریان هستی که این مطلب را آقای رسول جعفریان استاد تاریخ دانشگاه تهران منتشر کرده و من تقصیری ندارم؟

مگه نظرات من در باره علم دینی رو میدونی که میخوای مناظره کنی؟ :)
۲۱ دی ۹۷ ، ۱۶:۱۱ محمد قاضی
علیکم السلام.
دروغ از هرکسی بده ، مخصوصا از یک مورخ. البته آقای جعفریان معلوم الحاله و نیازی به توضیح نیست.

شما اگر این مطالب رو قبول ندارید، واقعا با چه جرأتی نشرش میدید ، اون هم بدون هیچ نقدی و باعث گمراهی میشید؟!

اگر قبول ندارید، نقد هم بکنید.

پاسخ:
نقد میشن دیگه در بخش کامنت ها
من هم دفاع می کنم تا کامل تر نقد انجام بشه. خوبه متد ؟ :)

ارسال نظر

کاربران بیان میتوانند بدون نیاز به تأیید، نظرات خود را ارسال کنند.
اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید لطفا ابتدا وارد شوید، در غیر این صورت می توانید ثبت نام کنید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
فیشــــــنگار

با سلام؛ اینجا یک "وبلاگ" گفتگو محور است. ممنون می‌شوم اگر با ذکر نشانی یا "ایمیل " کامنت بدهید| پیشنهاد می‌کنم مطالب کوتاه را دو بار بخوانید| از صفحه «معرفی وبلاگ» دیدن فرمایید.


🌴🌴🌴🌴🌴🌴🌴🌴🌴🌴🌴
اولین پست فیشنگار:
http://fiish.blog.ir/post/2

9مهرماه 1398
ضریب ما:
http://zirib.blog.ir/

آخرین نظرات