فیشــــــنگار

پاسخ‌های مکشوف به سوالات محذوف

سیر مطالعاتی تاریخ اسلام

در فلسفه کتابی به نام اثولوجیا (تئولوژی) وجود دارد که همه آن را نوشته‌ی افلاطون می‌دانستند؛ بعد از چند قرن مشخص شد که این کتاب اساسا ربطی به افلاطون ندارد. معتقدم قبل از ورود به محتوای هر پدیده‌ای باید تاریخچه آن را بررسی کرد و در مسیر شناخت جریان‌های فکری و فرهنگی، مطالعه تاریخ آنها را اولویت می‌دانم. در مطالعات اسلامی هم ابتدا فرد باید تاریخ اسلام را مطالعه کند و با پدیده اسلام (ظهور و فراز و فرودهای تاریخی آن) بعنوان یک واقعیت تاریخی آشنا شود. از اینرو با شروع سیر از آموزش عقاید [که همه اش بحث های مفهومی و انتزاعی است] همدل نیستم و تاریخ را ترجیح می‌دهم. مطالعه تاریخ اسلام جلوی غلو و الوهیت دادن به رهبران یا کوتاهی در همراهی آنها را می‌گیرد، ریشه شکل‌گیری و سلطه یافتن برخی تفکرات کلامی و فلسفی بر جهان اسلام (مانند تقدیرگرایی، دنیاگریزی و مرجئه) را روشن می‌کند. تاریخ اسلام روشن می‌کند که مذاهب اسلامی چگونه و با چه انگیزه‌هایی به وجود آمده اند. تفسیر بسیاری از آیات قرآن کریم و حتی معنای آنها را بدون اطلاع از برهه‌های تاریخی زمان نزول وحی نمی‌توان فهمید. باید سیر مطالعات تاریخی را برای شناخت اسلام جدی گرفت. (این مطلب حاصل تجربه زیسته نگارنده است)


سیر مطالعاتی تاریخ

معاونت تهذیب حوزه‌های علمیه با استفاده از نظر گروهی از استادان تاریخ، یک سیر مطالعاتی پیشنهادی در تاریخ اسلام از آسان به مشکل و از عمومی به تخصصی تنظیم کرده است:

تاریخ عصر جاهلی

۱ـ تصویر عصر جاهلی در قرآن

دکتر انسیه خزعلی/ انتشارات امیر کبیر

تاریخ عصر نبوی

۱ـ تاریخ اسلام (از جاهلیت تا رحلت پیامبر (ص)

مهدی پیشوایی/ دفتر نشر معارف

۲ـ تاریخ اسلام از منظر قرآن

یعقوب جعفری/ دفتر نشر معارف

۳ـ تاریخ سیاسی اسلام جلد ۱ (سیره رسول خدا ص)

رسول جعفریان/ انتشارات دلیل ما

۴ـ حیات القلوب (تاریخ پیامبر اسلام ص)

علامه محمد باقر مجلسی/ آفینه ـ فراگفت

۵ـ موسوعه التاریخ الاسلامی (جلد ۱ تا ۳)

محمد هادی یوسفی غروی/ مجمع الفکر الاسلامی

مترجم: حسینعلی عربی با عنوان تاریخ تحقیقی اسلام/ انتشارات موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)

۶ـ الصحیح من سیره النبی الاعظم (ص)

سید جعفر مرتضی عاملی/ دارالحدیث

تاریخ عصر خلفاء

۱ـ تاریخ اسلام (دوره خلفاء از سقیفه تا کربلا)

مهدی پیشوایی/ دفتر نشر معارف

۲ـ پس از غروب (تحلیل رخدادهای پس از رحلت پیامبر (ص) تا پایان سومین زمامدار)

یوسف غلامی/ نجم الهدی

۳ـ جمال کعبه

(شرحی بر تاریخ اسلام به روایت امام علی “ع”)

محمدحسین دانش کیا/ دفتر نشر معارف

۴ـ تاریخ سیاسی اسلام جلد ۲ (تاریخ خلفاء)

رسول جعفریان/ انتشارات دلیل ما

۵ـ موسوعه التاریخ الاسلامی (جلد ۴ و ۵)

رسول جعفریان/ انتشارات دلیل ما

مترجم: حسینعلی عربی با عنوان تاریخ تحقیقی اسلام

انتشارات: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی

تاریخ اهل بیت (ع)

۱ـ منتهی الآمال

شیخ عباس قمی. انتشارات جلوه کمال ـ تحقیق: علی نظری منفرد و انتشارات دلیل ما ـ تحقیق: ناصر باقری بیدهندی

۲ـ سیره پیشوایان

مهدی پیشوایی/ انتشارات توحید

۳ـ حیات فکری و سیاسی امامان شیعه (ع)

رسول جعفریان/ انتشارات انصاریان

۴ـ فی رحاب الائمه الاثنی عشر

سید محسن امین/ موسسه تحقیقات و نشر معارف اهلبیت (ع)

با دو ترجمه جداگانه توسط علی حجتی کرمانی و حسین وجدانی با عنوان “سیره معصومان” نیز چاپ شده است.

۵ـ سیره الائمه الاثنی عشر (ع)

هاشم معروف الحسنی/ مکتبه الحیدریه

۶ـ موسوعه التاریخ الاسلامی (جلد ۵ تا آخر)

محمدهادی یوسفی غروی/ مجمع الفکر الاسلامی

مترجم: حسینعلی عربی با عنوان “تاریخ تحقیقی اسلام”

انتشارات: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)

۷ـ نقش ائمه (ع) در احیای دین

علامه سید مرتضی عسکری/ انتشارات علامه عسکری

۸ـ سازمان وکالت و نقش آن در عصر ائمه (ع)

محمدرضا جباری/ موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)

۹ـ رساله فی تواریخ النبی (ص) و الآل (ع)

محمد تقی شوشتری/ دفتر انتشارات اسلامی

۱۰ـ الارشاد فی معرفه حجج الله علی العباد

شیخ مفید/ دفتر نشر فرهنگ اسلامی

مترجم: سید هاشم رسولی محلاتی

۱۱ـ موسوعه سیره اهل البیت (ع)

باقر شریف قرشی/ انتشارات معروف

تحقیق: مهدی باقرپور دوره کامل زندگی ائمه (ع) در مجلدات دوره‌ای

عاشورا

۱ـ وقعه الطّف

ابومخنف لوط بن یحیی ازد

موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)

تحقیق: محمد هادی یوسفی غروی

مترجم: جواد سلمیانی با عنوان “نخستین گزارش مستند از عاشورا”

این کتاب توسط انتشارات بنی الزهرا با ترجمه سید علی موسوی جزایری با عنوان “اولین مقتل سالار شهیدان” نیز به چاپ رسیده است.

۲ـ اللهوف

سید بن طاووس/ انتشارات نوید اسلام

مترجم: عبدالرحیم عقیقی بخشایشی

۳ـ بررسی تاریخ عاشورا

محمد ابراهیم آیتی/ موسسه انتشاراتی امام عصر (عج)

۴ـ نفس المهموم

شیخ عباس قمی/ انتشارات سرور

مترجم: علی نظری منفرد

۵ـ تاریخ قیام و مقتل جامع سیدالشهداء

جمعی از نویسندگان زیرنظر استاد مهدی پیشوایی

موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)

۶ـ حماسه حسینی

شهید مطهری/ انتشارات صدرا

۷ـ ثوره الحسین، ظروفها الاجتماعیه و آثارها الانسانیه

محمد مهدی شمس‌الدین

دارالکتاب الاسلامی/ شارح: سامی غریری

این کتاب توسط انتشارات الست فردا با ترجمه مهدی پیشوایی با عنوان “ارزیابی انقلاب امام حسین (ع)” چاپ شده است.

۸ـ بازتاب تفکر عثمانی در واقعه عاشورا

محمدرضا هدایت پناه/ پژوهشگاه حوزه و دانشگاه

۹ـ جریان‌شناسی تاریخی قرائت‌ها و رویکردهای عاشورا

محسن رنجبر

موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)

۱۰ـ سخنان حسین بن علی (ع) از مدینه تا کربلا

محمد صادق نجمی/ بوستان کتاب

۱۱ـ تاریخ سیدالشهداء (ع)

عباس صفائی حائری/ انتشارات مسجد مقدس جمکران

۱۲ـ انقلاب کربلا از دیدگاه اهل سنت

عبدالمجید ناصری داودی

موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)

تاریخ عصر غیبت

۱ـ نگین آفرینش

(درسنامه دوره مقدماتی معارف مهدویت)

جمعی از نویسندگان

بنیاد فرهنگی مهدی موعود ـ مرکز تخصصی مهدویت

۲ـ تاریخ عصر غیبت

(نگاهی تحلیلی به عصر غیبت امام دوازدهم)

سید مسعود پورسیدآقایی و جمعی از نویسندگان

موسسه انتشاراتی حضور

۳ـ اوضاع سیاسی، اجتماعی و فرهنگی شیعه در عصر غیبت

حسن حسین‌زاده شانه چی/ پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی

۴ـ در انتظار ققنوس

(کاوشی در قلمرو موعودشناسی و مهدی باوری)

سید هاشم ثامر العمیدی

موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)

مترجم: مهدی علیزاده

۵ـ تاریخ سیاسی غیبت امام دوازدهم

جاسم حسین/ انتشارات امیرکبیر

مترجم: سید محمدتقی آیت اللهی

۶ـ تا ظهور (پژوهشی جامع پیرامون آموزه و مباحث مهدویت)

نجم الدین طبسی

بنیاد فرهنگی مهدی موعود ـ مرکز تخصصی مهدویت

۷ـ تاریخ الغیبه الصغری

شهید سید محمد صدر/ دارالکتاب الاسلامی ـ دارالحجه ـ قدس

مترجم: محمد امامی شیرازی با عنوان “پژوهشی در زندگی امام مهدی و نگرشی به تاریخ غیبت صغری”

انتشارات جهان آرا

۸ـ تاریخ الغیبه الکبری

شهید سید محمد صدر/ دارالکتاب الاسلامی/ ذوی القربی/ قدس

۹ـ منتخب الاثر

آیت الله العظمی صافی گلپایگانی

مرکز نشر آثار آیت الله العظمی صافی

مترجم: نثار احمد زین پوری با عنوان جمال منتظر

انتشارات موسسه الامام المنتظر

۱۰ـ کتاب الغیبه

نعمانی/ دارالکتاب الاسلامیه/ مترجم: محمدجواد غفاری

۱۱ـ کتاب الغیبه

شیخ طوسی/ مسجد مقدس جمکران

ترجمه و تحقیق: مجتبی عزیزی

۱۲ـ کمال الدین و اتمام النعمه

شیخ صدوق/ انتشارات مسجد مقدس جمکران

تحقیق: علی اکبر غفاری/ مترجم: منصور پهلوان

تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی

۱ـ مسلمانان در بستر تاریخ

یعقوب جعفری/ دفتر نشر فرهنگ اسلامی

۲ـ تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی

محمدرضا کاشفی/ مرکز جهانی علوم اسلامی

۳ـ تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی

زین العابدین قربانی/ نشر سایه

۴ـ پویایی فرهنگ و تمدن اسلام و ایران

علی اکبر ولایتی/ مرکز چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه

۵ـ کارنامه اسلام

عبدالحسین زرین کوب/ انتشارات امیرکبیر

۶ـ خدمات متقابل اسلام و ایران

مرتضی مطهری/ انتشارات صدرا

۷ـ سیر تمدن اسلامی

شکرالله خاکرند/ بوستان کتاب

۸ـ دانش مسلمین

محمدرضا حکیمی. انتشارات دلیل ما

۹ـ تاسیس الشیعه لعلوم الاسلام

سید حسن الصدر/ دارالکتب الاسلامیه

مترجم: علی مشتاق عسکری با عنوان “شیعه، بنیانگذاران فرهنگ اسلام”

تاریخ تشیع

۱ـ تاریخ تشیع (از آغاز تا پایان غیبت صغری)

غلامحسین محرمی/ موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)

۲ـ جنبش‌های شیعی در تاریخ اسلام

هاشم معروف الحسنی

بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی

مترجم: سید محمدصادق عارف

۳ـ تاریخ تشیع

گروه تاریخ پژوهشگاه حوزه و دانشگاه

پژوهشگاه حوزه دانشگاه

۴ـ تاریخ الامامیه و اسلافهم من الشیعه

عبدالله فیاض/ انتشارات باغ ابریشم

مترجم: حسین زرین فام با عنوان “تاریخ شیعه امامیه”

۵ـ تاریخ تشیع در ایران (از آغاز تا طلوع دولت صفوی)

رسول جعفریان/ انتشارات انصاریان ـ نشر علم

۶ـ تشیع در مسیر تاریخ

(تحلیل و بررسی علل پیدایش تشیع و سیر تکوینی آن در اسلام

سید حسین محمد جعفری/ دفتر نشر فرهنگ اسلامی

مترجم: محمدتقی آیت اللهی

۷ـ سیری در صحیحین

(بررسی دو کتاب و مدرک مهم اهل سنت ـ صحیح بخاری و مسلم)

محمد صادق نجمی/ بوستان کتاب

دفتر انتشارات اسلامی

منابع تاریخ اسلام

۱ـ تاریخ نگاری در اسلام

سید صادق سجادی و هادی عالم‌زاده

انتشارات سمت

۲ـ منابع تاریخ اسلام

رسول جعفریان/ انتشارات انصاریان

۳ـ علم تاریخ در گستره تمدن اسالمی

صادق آئینه وند

پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

منبع

علی‌رضا گ
۲۸ مهر ۰۰، ۱۸:۲۲
در هر فصل از این سیر مطالعاتی، برگزیده‌ها رو بخونیم کافیه؟
پاسخ :
اینا رو من علامت زدم که بخونم :)
علیرضا ‌‌
۲۸ مهر ۰۰، ۱۹:۵۴
فکر کنم خود این سیر مطالعاتی هم پیش نیاز بخواد؛ یعنی کار هرکسی نیست؛ درست میگم؟
پاسخ :
به نظرم ساده ترین راه اینه که از حماسه حسینی شهید مطهری شروع کنید. ولی بعید می دونم زیاد سخت باشه چون که از آسان به مشکل چیدن ترتبیب شون رو - حالا نمیدونم اگه بقیه نظری دارن درباره سوال علیرضا بگن
علیرضا ‌‌
۲۸ مهر ۰۰، ۲۰:۰۹
پی‌دی‌افش رو پیدا کردم ظاهرا خودش از مقدماتی تا پیشرفته دسته بندی کرده... یعنی اول باید یه دور کل تاریخ رو با سطح مقدماتی تموم کنه، بعد دوباره برگرده از اول با سطح بعدی بخونه؛ درسته؟
پاسخ :
آره اونی که پیدا کردی مفصلتر و مرتب تره
عین صاد
۲۹ مهر ۰۰، ۰۹:۳۳
جامع و عالی
یه چنین چیزی رو برای تاریخ معاصر سراغ ندارید؟؟ یا یه گروه همخوانی که بشه باهاش پیش رفت؟
پاسخ :
سلام ممنون. فعلا که حضور ذهن ندارم ولی اگه به چشمم خورد چنین دوره ای بهتون میگم انشالله.
عین الف
۲۹ مهر ۰۰، ۱۴:۳۲
سلام علیکم
سپاس فراوان بابت ارائه‌ی سیر مطالعاتی و مشخص کردن موارد مهم‌تر.
پاسخ :
سلام و درود برشما :) اون نظریه ای که داده ام هم مهمه.
عین الف
۲۹ مهر ۰۰، ۲۱:۵۲
بله، کاملاً.
پاسخ :
به نظر میرسد روش مفیدتری باشه
دچار فیش‌نگار
۶ آبان ۰۰، ۱۴:۳۵
درخصوص تاریخ اسلام. بخش ائمه یکی از اساتید حوزه علمیه تبریز خیلی عالی پژوهش کرده.
حجت الاسلام والمسلمین علی فاضلی‌هیدجی که توی رادیو معارف هم برنامه ای دارن به اسم راز سرنوشت. موضوعش تاریخ امام های شیعه است. راسخون یه آرشیوی از جلساتش تهیه کرده:
https://rasekhoon.net/media/6386/
ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
درباره
حضرت امیر(ع) می‌فرمایند: آراء و نظرات گوناگون را -مانند دوغ درون خیک- به هم بزنید تا حقیقت -مانند کَره از دل آن- بیرون بیاید. به نظرم فیشنگار به خوبی از عهدۀ این کار برآمده است. (امید شمس آذر)
طراح قالب: عرفـــ ـــان ویرایش توسط نقل بلاگ
تصاویر زیباسازی نایت اسکین